آیا روغن پاشی زمستانه فقط برای کنترل آفات است؟

وقتی صحبت از روغن پاشی زمستانه به میان می آید، اولین هدفی که به ذهن خطور می کند، مبارزه با آفات می باشد که تنها یکی از فواید استفاده از روغن ها در زمستان می باشد. به همین دلیل اکثرا روغن پاشی زمستانه را با نام مبارزه زمستانه می شناسند.

تنفس حشرات از طریق منافذی که در پوستشان قرار دارد انجام می گیرد و روغن ها ترکیباتی هستند که با پوشاندن این منافذ باعث خفه شدن و مرگ حشرات می شوند. هر چه غلظت روغن بیشتر باشد، روی بدن حشره و تخم های آن را بیشتر پوشش می دهد و مرگ حشره قطعی تر می گردد. برخی آفات مانند شپشک ها، لایه ای متراکم از جنس موم بر روی بدن خود تشکیل می دهند که مانع از نفوذ سموم و اثر گذاری غلظت های پایین روغن ها می گردند و می بایست با استفاده از غلظت های بالاتر روغن ها از مرگ آن ها مطمئن گردیم.

از طرفی با بیشتر شدن غلظت روغن مورد استفاده، اندام های لطیف خود درختان نیز صدمه می بینند و دچار گیاهسوزی می شوند. استفاده از غلظت های بالای روغن علیه آفات فقط در زمستان که برگی وجود ندارد، امکان پذیر می باشد. نبود برگ در زمستان موجب می شود با مقدار کمتری محلول کل درخت پوشش داده شود و تمامی حشرات موجود روی تنه درختان در معرض آن قرار بگیرند.

در برخی موارد برخی سموم قارچ کش و حشره کش را همراه با روغن زمستانه توصیه می کنند. استفاده از ترکیبات مسی بسیاری از بیماری های درختان از جمله شانکر های باکتریایی و قارچی را کنترل می کند و در بین این ترکیبات محلول بردو که ترکیبی از آهک و سولفات مس می باشد طبیعی تر و برای طبیعت کم خطرتر می باشد.

روغن ها چون از نظر ساختاری تا حدودی مشابه با لایه مومی محافظ جلد بدن حشرات هستند، می توانند در آن نفوذ کنند و سمومی که همراه با روغن ها استفاده می شوند بهتر در جلد یا سپر دفاعی حشرات نفوذ می کنند. اما نباید فراموش کنیم که استفاده از سموم شیمیایی آخرین مرحله می باشد و بسیاری از بیماری های لاعلاج از جمله انواع سرطان ها اثرات سوء سموم شیمیایی و باقیمانده آنها در محیط و محصولات کشاورزی می باشد. می توان گفت بهترین توصیه استفاده از روغن ها با غلظت بالا (25 الی 40 در هزار) در زمستان می باشد و باید آفاتی همچون شپشک ها در طول فصل زراعی مورد پایش قرار بگیرند که پس از خروج پوره ها (نوزادان شپشک ها) از تخم با پاشش غلظت پایینی از روغن (2 الی 3 در هزار) می توان بخش زیادی از آن ها را کنترل کرد و نیازی به سموم شیمیایی بسیار قوی و خطرناک نیست.

  

همانطور که قبلا گفته شد، مبارزه با آفات تنها یکی از کاربردهای روغن پاشی زمستانه می باشد.

با کوتاه شدن طول روز ها درفصل پاییز برخی هورمون های بازدارنده رشد در درختان افزایش می یابند و درخت کم کم رشد را متوقف کرده و اصطلاحا به خواب زمستانه فرو می رود. درختان خزان کننده نیازمند دریافت دماهای پایین در طی فصل زمستان هستند تا نیاز سرمایی خود را تامین کنند و دوره خواب آن ها بشکند. سرمای زمستان همچون خواب عمیقی هست که اگر تامین شود، با از بین رفتن هورمون های بازدارنده رشد، درخت به موقع و سرحال می تواند از خواب بیدار شود و با حداکثر توان به رشد خود ادامه دهد. این درختان نیازمند دوره های کافی از سرما جهت تحریک رشد هماهنگ و گلدهی هم زمان هستند و در غیر این صورت درختان یک باغ ناهماهنگ با یکدیگر از خواب زمستانه بیدار می شوند و حتی در یک درخت نیز ممکن است برخی شاخه ها زود و برخی شاخه ها دیرتر شروع به رشد کنند. این موضوع در درختانی مانند پسته که درختان نر و ماده از هم جدا هستند اهمیت فراوانی دارد. دانه های گرده از درخت نر باید روی گل ماده در درخت ماده بنشینند و اگر گلدهی درختان نر و ماده همزمان صورت نگیرد میوه تشکیل نخواهد شد.

اثرات کلی عدم تامین نیاز گرمایی :

  • کاهش رشد میانگره ها
  • بیدار شدن ناهماهنگ درختان و حتی شاخه های یک درخت
  • کاهش سطح برگ
  • افزایش برگ های غیر طبیعی و بدشکل
  • کاهش تولید گرده
  • تاخیر در گلدهی و برگدهی
  • کاهش تشکیل میوه

بر اساس بسیاری از مقالات و گزارشات اخیر دمای کره زمین در حال افزایش می باشد و نتایج تحقیقات پیرامون تغییرات آب و هوایی کاهش دوره های سرما در زمستان را نشان می دهند و دیگر شاهد زمستان های سرد و طولانی همچون گذشته نیستیم (IPCC, 2007). این اتفاق در اثر استفاده بی امان از سوخت های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه ای می باشد که موجب گرم تر شدن زمین می شوند. از طرفی با آب شدن یخ های قطبی سطح سفید رنگ کره زمین کاهش پیدا می کند و باعث جذب بیشتر اشعه خورشید توسط زمین و گرم تر شدن آن می گردد.

پس با زمستان های گرم و عدم تامین نیاز سرمایی چه باید کرد؟

روغن ها راه حلی ارزان و مناسب برای رفع این مشکل هستند. روغن ها همانطور که با پوشاندن جلد بدن حشرات موجب خفگی آن ها می شوند، در درختان نیز می توانند روزنه ها و سطح جوانه ها را گرفته و مانع نفوذ اکسیژن به داخل سلول ها شوند. درخت در واکنش به این تنش، سوخت و ساز خود را در جوانه ها افزایش داده تا بتواند روغن را تجزیه کند. هر چه میزان لایه روغن بیشتر باشد، مدت زمان بیشتری جوانه فعالیت می کند تا اثر تنش را از بین ببرد و موفقیت ما در شکستن خواب درخت و شروع فعالیت بیشتر می شود.

چه زمانی باید روغن پاشی انجام شود ؟

توصیه می شود روغن پاشی بعد از آخرین احتمال یخ زدگی انجام گیرد. یعنی زمانی که دیگر احتمال این که دما به زیر صفر درجه بیاید وجود نداشته باشد. زیرا روغن پاشی موجب بیدار شدن و رشد جوانه ها می شود و اگر بعد از رشد جوانه ها دما زیر صفر درجه بیاید جوانه ها دچار یخ زدگی شده و از بین خواهند رفت. این دوره بسته به منطقه جغرافیایی از اواخر بهمن ماه الی اواخر اسفند ماه متفاوت می باشد.

چه نوع روغنی می بایست استفاده شود؟

روغن های موجود در بازار که به روغن ولک مشهور هستند ترکیبی از پارافین، آب و امولسیفایر هستند که امولسیفایر موجب قابل حل شدن پارافین در آب می شود. شرکت های مختلف، فرمولاسیون های مختلفی از این روغن ها را ارائه می دهند که کیفیت های بسیار متفاوتی دارند. کیفیت پارافین مورد استفاده بسیار مهم می باشد که بهتر است از نوع بی بو و دارای استاندارد های خاص باشد. متاسفانه در برخی موارد از از گازوئیل به جای پارافین و یا از پارافین های با کیفیت پایین که کاملا بوی نفت می دهند استفاده می شود. این نوع روغن های ولک علاوه بر این که پوشش کافی جهت کنترل آفات و تامین نیاز سرمایی را ندارند، خود موجب خشک شدن سرشاخه ها می شوند. از طرفی مقدار زیادی از این محلول هنگام سمپاشی بر خاک پای درخت ریزش می کند و خاک را آلوده کرده و برای ریشه نیز مضر می باشند. بنابراین اولین راه تشخیص روغن مناسب این است که بوی نفت یا گازوئیل ندهد. معمولا اتحادیه های باغداران هر ساله روغن های شرکت های مختلف را به آزمایشگاه های امین ارائه کرده و مشخصات فنی آن را در اختیار هم می گذارند و بهترین روغن را انتخاب می کنند.

اخیرا برخی شرکت ها روغن های ولک دارای ترکیبات گیاهی نیز ارائه کرده اند که با توجه به منشاء گیاهی آن ها، راحت تر و به طور کامل بر روی درخت تجزیه شده و آسیب کمتری به درختان وارد می کنند. همچنین در خاک نیز به راحتی تجزیه شده و آسیب به محیط زیست در این روغن ها حداقل بوده و زیست سازگار می باشند.

البته ممکن است اندکی هزینه این روغن ها بالاتر از سایر انواع آن باشد اما با توجه به مسئولیت انسانی ما نسبت به نسل های آینده می بایست به سمت روش های سازگار با طبیعت پیش رفته و از مصرف ترکیبات شیمیایی و سموم شیمیایی تا حد الامکان اجتناب کنیم. از طرفی با حمایت از عوامل کنترل بیولوژیک طبیعی مانند انواع کفشدوزک ها، بالتوری ها، زنبور های پارازیتوئید و … کم کم می توان جمعیت این عوامل را افزایش داد و بخش بزرگی از کنترل آفات را به این موجودات سپرد و مابقی  را با آفت کش های زیست سازگار کنترل نمود.