معرفی و پراکنش آفت

نام عمومی : کنه سیکلامن (cyclamen mite) یا کنه توت فرنگی

نام علمی :

Phytonemus pallidus (Banks)

(Arachnida: Acari: Tarsonemidae)

کنه سیکلامن برای اولین بار در سال 1898در آمریکا و در سال 1908 در کانادا مشاهده شد. در ایران برای اولین بار در شهریور ماه 8981کنه سیکلامن از سطح مزارع توت فرنگی استان کردستان مشاهده و گزارش شده است. در جیرفت نیز این کنه در آذر ماه 8981از گلخانه های توت فرنگی اطراف کارخانه لبنیات جیرفت مشاهده و شناسایی شد.

اخیرا نیز در توت فرنگی کاری های استان البرز و شهرستان هشتگرد شایع گردیده است.

.

.

.

.

گیاهان میزبان آفت

کنه سیکلامن آفت تعداد زیادی از گیاهان زینتی، گلخانه ای و زراعی می باشد.

مهمترین میزبان های این کنه شامل :

گیاهان زینتی : انواع شمعدانی، بنفشه آفریقایی، بگونیا، ژربرا، گل داوودی

گیاهان باغی : انگور، انجیر، تمشک، زغال اخته

گیاهان گلخانه ای : توت فرنگی و گوجه فرنگی، اگر رطوبت بالا باشد توت فرنگی مزرعه ای نیز ممکن است آلوده شود

مشخصات ظاهری

کنه سیکلامن نیازمند رطوبت بالاست و از نور دوری می کند

به صورت مرحله بالغ در محل های گرم  زمستان گذرانی می کند

از کوچکترین کنه هایی هست که به گیاهان حمله می کنند. ماده های بالغ قهوه ای مایل به زرد و به اندازه 0.25 میلی متر بوده و پاهای عقبی آنها (جفت چهارم) تحلیل رفته است و حالت نخی و شلاقی دارد. کنه های بالغ نر کوچکتر از ماده ها بوده و جفت چهارم پاهای آن ها عنبری شکل و مناسب برای حمل شفیره ها و یا کنه های ماده است.

تخم ها به ابعاد 75 در 125 میکرون، بیضوی، شفاف و کاملا صاف بوده و اغلب به شکل توده های سفید رنگ در طول رگبرگ میانی دیده می شوند. لاروها به رنگ سفید مات بوده و شفیره ها بدون تحرک اند.

قطعات دهانی این کنه شامل یک جفت پدیپالپ قوی بدون مفصل بندی واضح و نیز یک جفت کلیسر نیزه ای شکل است.

کنه سیکلامن شباهت زیادی به کنه زرد و پهن سیب زمینی دارد که در مزارع سیب زمینی و گلخانه های خیار و فلفل منطقه جیرفت و کهنوج دیده می شود. اما از کنه فوق قوی تر بوده و حرکت کندتری دارد.

زیست شناسی

هر کنه ماده 1-3 تخم در روز میگذارد و در کل دوره زیستی خود تا 16 عدد تخم به صورت توده ای می گذارد.

طول دوره جنینی 3 تا 7 روز است و پس از آن لاروها متولد می شوند که این دوره نیز 1 الی 4 روز بطول می انجامد.

سپس مرحله شفیرگی است که کاملا بی حرکتند و 2 الی 7 روز طول می کشد. به این ترتیب یک نسل این کنه 7 الی 21 روز به طول می انجامد.

کنه بالغ 10 الی 30 روز زنده می باشد

نقل و انتقال این کنه از طریق عملیات معمول در مزرعه، وزش باد، حشراتی مثل زنبور عسل و نشاء گیاهان انجام می شود.

کنه سیکلامن نیازمند رطوبت بالاست (90 الی 100 درصد) و از نور دوری می کند. دمای بهینه 15 الی 22 درجه سانتیگراد می باشد

اگر رطوبت زیر 70 درصد باشد کنه ها خواهند مرد.

به صورت مرحله بالغ در محل های گرم  زمستان گذرانی می کند

.

.

.

.

کنه سیکلامن تخم

تخم کنه سیکلامن

علائم خسارت

کنه سیکلامن روی توت فرنگی به برگ ها، گل و میوه خسارت می زند. خسارت روی برگهای جوان باز نشده صورت می گیرد و پس از باز شدن، آن ها را ترک نموده و به برگ های جوان منتقل می شوند. قهوه ای شدن برگهای جوان، بدشکلی، چین خوردگی و ابلقی شدن برگهای باز شده به همراه عقیم شدن گلها و بدشکلی میوه ها از علائم اصلی خسارت این کنه می باشند. در آلودگی های شدید دمبرگها و دمگلها کوتاه و رشد گیاه متوقف شده و میزان محصول به شدت کاهش می یابد. این کنه ناقل هیچ نوع ویروس بیماری زای گیاهی نیست.

مدیریت آفت

  • ضد عفونی نشاها و استولون های گیاهان میزبان با قرار دادن آن ها در آب گرم با دمای 43.5 درجه سانتیگراد به مدت 30 دقیقه
  • نگهداشتن رطوبت نسبی گلخانه حدود 60 الی 70 درصد
  • نگهداری دمای گلخانه بین 20 الی 25 درجه سانتیگراد
  • عدم استفاده بیش از حد از کود های نیتروژنه
  • گاهی حذف بوته های آلوده از انتشار کنه جلوگیری می کند
  • کنترل شیمیایی این کنه به دلیل قرار گرفتن مراحل مختلف رشدی آن در داخل گلها و چین و چروک برگ ها بسیار مشکل است. در آزمایشات انجام گرفته کنه کش گیاهی ماریا پرو توانسته کشندگی مناسبی علیه این کنه داشته باشد به دلیل تماسی بودن این کنه کش می بایست دوره های محلول پاشی به صورت مرتب تکرار گردد. در صورت استفاده از سایر کنه کش ها نیز وجود ترکیبات مکمل مانند کاورینو-ام که باعث خیس شدن تمام سطح برگ می شوند ضروری هست. همچنین باید توجه داشت که در فصل گل دهی به دلیل برداشت توت فرنگی و عرضه به بازار مصرف، استفاده از کنه کش های شیمیایی غیر اخلاقی و خطرناک می باشد.
  • استفاده از کنه های شکارگر نیز که در تمامی چین و چروک های برگ ها می توانند جست و جو کنند، می تواند یکی از بهترین روش های کنترل این آفت باشد. کنه شکارگر  Amblyseius californicus اگر در اوایل فصل رهاسازی شود می تواند برای کنترل این کنه مورد استفاده قرار بگیرد. استفاده از تریپس شکارگر شش نقطه ای و سن های شکارگر اریوس نیز می تواند مفید باشد.
  • در استفاده از دشمنان طبیعی نکاتی هست که باید مورد توجه قرار گیرد :

1 – رعایت دوره سم زدایی بوته ها از سموم با دوام

2 –خرید از تولید کننده گان معتبر و دارای عوامل کنترل بیولوژیک قوی

3 – عدم استفاده از سموم غیر سازگار با عامل کنترل بیولوژیک بعد از رهاسازی

منابع :

Denmark, H. A. (2004). Cyclamen Mite, Phytonemus pallidus (Banks)(Arachnida: Acarina: Tarsonemidae).‏

دستورالعمل ترویجی کنه سیکلامن، عضو هیئت علمی بخش تحقیقات گیاهپزشکی